De recente publicatie van onderzoekers van VIB, KU Leuven, het UK-DRI en Muna Therapeutics, gefinancierd door Stopalzheimer, werpt een belangrijknieuw licht op de werking van de ziekte van Alzheimer. De studie wijst op een mogelijk biologisch kantelpunt in het verloop van de ziekte, dat verband houdt met de activiteit van de immuuncellen van de hersenen, de microglia. Om beter te begrijpen wat deze doorbraak betekent voor het onderzoek, vroegen we professor Bart De Strooper (VIB-KU Leuven) om toelichting.
Professor De Strooper, waarom is deze publicatie belangrijk?
“Omdat ze ons helpt beter te begrijpen waarom de ziekte van Alzheimer bij sommige mensen wel tot dementie leidt en bij anderen niet. Lange tijd lag de focus vooral op de aanwezigheid van amyloïdplaques en tau-klitten in de hersenen. Onze studie toont aan dat die eiwitophopingen slechts een deel van het verhaal zijn. Even belangrijk is hoe hersencellen, en in het bijzonder microglia, op deze veranderingen reageren. Door rechtstreeks menselijk hersenweefsel te onderzoeken, hebben we biologische mechanismen geïdentificeerd die samenhangen met zowel ziekteprogressie als mentale veerkracht.”
Wat bedoelt u met een biologisch “kantelpunt”?
“We hebben vastgesteld dat microglia tijdens het ziekteproces van toestand veranderen. In een vroege fase vertonen ze een respons die vooral samenhangt met amyloïdplaques. Op een bepaald moment schakelen ze echter over naar een andere toestand die sterk verbonden is met de aanwezigheid van tau-pathologie en cognitieve achteruitgang. Onze resultaten suggereren dat deze overgang een cruciaal kantelpunt vormt dat mee bepaalt of de ziekte zich verder ontwikkelt tot dementie. Dat maakt dit moment bijzonder interessant voor toekomstige therapeutische interventies.”
Hoe brengt deze ontdekking het alzheimeronderzoek verder?
“Ze verruimt onze kijk op de ziekte. Alzheimer is niet enkel een aandoening van abnormale eiwitophopingen, maar ook van de manier waarop verschillende hersencellen daarop reageren. We tonen bovendien aan dat veerkracht tegen alzheimer via verschillende biologische routes kan ontstaan. Sommige mensen lijken beschermd omdat hun microglia de overgang naar een schadelijkere toestand niet maken. Bij anderen, zoals bepaalde honderdjarigen, verloopt die overgang wel, maar zonder dat die gekoppeld raakt aan schadelijke effecten van tau. Dit opent nieuwe perspectieven voor behandelingen die niet alleen de ziektekenmerken aanpakken, maar ook de natuurlijke veerkracht van de hersenen versterken.”
Waarom staan microglia centraal in deze ontdekking?
“Microglia zijn de immuuncellen van de hersenen. Ze houden voortdurend toezicht op hun omgeving en spelen een sleutelrol bij herstel- en beschermingsprocessen. Onze studie toont aan dat verschillende microgliale toestanden samenhangen met verschillende fasen van de ziekte. De overgang tussen die toestanden lijkt een bepalende factor te zijn in het verdere verloop van alzheimer. Daarom vormen microglia een bijzonder veelbelovend doelwit voor nieuwe therapieën.”
Wat betekent dit voor toekomstige behandelingen?
“Onze bevindingen suggereren dat behandelingen mogelijk effectiever kunnen zijn wanneer ze gericht zijn op het behouden van gunstige microgliale reacties of het voorkomen van de overgang naar toestanden die geassocieerd zijn met ziekteprogressie. Dit zou kunnen betekenen dat we in de toekomst niet alleen proberen plaques te verwijderen, maar ook de biologische processen ondersteunen die de hersenen beschermen tegen cognitieve achteruitgang.”
Wat is het belang van de steun van Stopalzheimer?
“Dergelijk onderzoek vergt jarenlange investeringen, gespecialiseerde technologieën en samenwerking tussen verschillende onderzoeksgroepen. De steun van organisaties zoals Stopalzheimer maakt het mogelijk om innovatieve hypotheses te onderzoeken en langlopende projecten uit te voeren die essentieel zijn om complexe ziekten zoals alzheimer beter te begrijpen. Zonder die ondersteuning zouden belangrijke doorbraken veel moeilijker te realiseren zijn.”
Wat wilt u aan de donateurs meegeven?
“Hun steun maakt een reëel verschil. Dankzij die betrokkenheid kunnen Belgische onderzoekers internationaal toonaangevend onderzoek uitvoeren en nieuwe inzichten verwerven in de mechanismen achter alzheimer. Elke bijdrage helpt ons dichter bij therapieën te komen die de ziekte kunnen vertragen, voorkomen en hopelijk ooit genezen. Ik wil hier ook graag de vele medewerkers bedanken: mijn senior collega’s Mark Fiers en Henne Holstege van de VIB – KU Leuven, Rita Balice-Gordon en Niels Plath van Muna Therapeutics, de vele buitenlandse collega’s die hun expertise ter beschikking hebben gesteld, de medewerkers van de Nederlandse Hersenbank, en de personen die hun hersenen na hun overlijden ter beschikking hebben gesteld voor onderzoek. Tot slot wil ik ook de vele toegewijde jonge onderzoekers bedanken die gedurende vijf jaar aan dit project hebben gewerkt.
