Wie zal uw financiële en persoonlijke belangen behartigen als u dat op een dag zelf niet meer kunt? Met een zorgvolmacht kunt u vooraf bepalen wie bepaalde beslissingen in uw plaats mag nemen. Maar hoe werkt zo’n volmacht precies? En welke beslissingen kan een lasthebber wel en niet nemen? We vroegen het aan notaris Helena Verwimp, woordvoerder van Notaris.be.
Wat is een zorgvolmacht?
Een zorgvolmacht is een document waarmee u iemand anders de toestemming geeft om bepaalde handelingen in uw plaats te stellen. Dat kan gaan over het beheer van uw vermogen, maar ook over bepaalde persoonlijke aangelegenheden.
De zorgvolmacht is vooral bedoeld om vooruit te plannen voor een situatie waarin u zelf niet meer in staat bent om bepaalde beslissingen te nemen.
U kunt bijvoorbeeld bepalen dat uw partner of een van uw kinderen uw bankzaken mag regelen, rekeningen mag betalen of bepaalde beslissingen over uw vermogen mag nemen.
Belangrijk is dat u de zorgvolmacht moet opstellen op een moment waarop u wilsbekwaam bent. De zorgvolmacht moet bovendien geregistreerd worden in het Centraal Register voor Lastgevingsovereenkomsten (CRL).
Wat is het verschil met een gewone volmacht?
Een gewone volmacht stopt wanneer de persoon die de volmacht heeft gegeven wilsonbekwaam wordt. Een geregistreerde zorgvolmacht kan daarentegen blijven doorlopen wanneer de lastgever later wilsonbekwaam wordt.
Dat is precies de meerwaarde van een zorgvolmacht: u kunt vooraf bepalen wie uw belangen zal behartigen wanneer u dat zelf niet meer kunt.
Laat u de zorgvolmacht opstellen door een notaris, dan zorgt de notaris ook voor de registratie ervan.
Wat betekent ‘wilsonbekwaam’?
Wilsbekwaamheid betekent dat iemand begrijpt welke gevolgen zijn of haar beslissingen hebben.
Wilsonbekwaamheid is geen toestand die noodzakelijk van de ene dag op de andere ontstaat. Zeker bij dementie kan er sprake zijn van een geleidelijke overgang. Op een bepaald moment kan blijken dat iemand bepaalde beslissingen niet meer zelfstandig kan nemen.
In een zorgvolmacht kunt u daarom vooraf vastleggen wanneer en onder welke voorwaarden de volmacht in werking treedt. Vaak wordt daarbij een medisch attest gevraagd.
Wanneer gaat een zorgvolmacht in?
Dat kunt u zelf bepalen.
Een zorgvolmacht kan onmiddellijk in werking treden. In dat geval kan de lasthebber bijvoorbeeld al helpen met de administratie, terwijl de persoon die de volmacht gaf nog volledig wilsbekwaam is.
U kunt er ook voor kiezen dat de volmacht pas in werking treedt wanneer een arts heeft vastgesteld dat u wilsonbekwaam bent.
Een combinatie van beide is eveneens mogelijk. Zo kan een partner bijvoorbeeld onmiddellijk bevoegd zijn, terwijl de kinderen pas bevoegd worden wanneer er sprake is van wilsonbekwaamheid.
Wie kunt u als lasthebber aanduiden?
In principe kunt u iedereen met wie u een vertrouwensband hebt als lasthebber aanduiden. Vaak gaat het om de partner, een kind of meerdere kinderen.
U bent niet verplicht om al uw kinderen als lasthebber aan te duiden.
Het is wel belangrijk om goed na te denken over de persoon of personen aan wie u deze verantwoordelijkheid toevertrouwt. Zij zullen immers beslissingen kunnen nemen binnen de grenzen die u in de zorgvolmacht hebt vastgelegd.
Wat als meerdere kinderen het niet eens zijn?
Ook daar kunt u vooraf rekening mee houden.
U kunt in de zorgvolmacht bijvoorbeeld bepalen wat er moet gebeuren wanneer meerdere lasthebbers het niet eens raken. U kunt een meerderheidsbeslissing voorzien of bepalen wie in geval van een conflict de doorslaggevende stem heeft.
Hebt u hierover niets geregeld en ontstaat er een impasse, dan kan de zorgvolmacht niet altijd meer worden uitgevoerd. In dat geval kan een beroep op een bewindvoerder en uiteindelijk op de vrederechter nodig zijn.
Welke beslissingen kan een lasthebber nemen?
De bevoegdheden van een lasthebber kunnen zeer uiteenlopend zijn, afhankelijk van wat u in de zorgvolmacht hebt opgenomen.
Het kan bijvoorbeeld gaan om:
- rekeningen betalen;
- pensioen of andere inkomsten innen;
- bankzaken regelen;
- bepaalde goederen beheren;
- schenkingen uitvoeren, als dit uitdrukkelijk voorzien is;
- onroerende goederen schenken, wanneer de zorgvolmacht dit toelaat;
- een erfenis aanvaarden of verwerpen;
- bepaalde keuzes maken die voortvloeien uit een huwelijkscontract.
Het is daarom belangrijk om bij het opstellen van een zorgvolmacht goed na te denken over welke bevoegdheden u precies wilt geven.
Kan een lasthebber ook heel persoonlijke beslissingen nemen?
Nee, niet onbeperkt.
Een lasthebber kan bijvoorbeeld bepaalde beslissingen nemen over de woonplaats, zoals de keuze om iemand langer thuis te laten wonen of naar een woonzorgcentrum te verhuizen, voor zover dit binnen de gegeven bevoegdheden valt.
Maar sommige beslissingen zijn zo persoonlijk dat iemand anders ze niet in uw plaats kan nemen.
Zo kan een lasthebber bijvoorbeeld geen testament in uw plaats opstellen. Ook bepaalde medische beslissingen zijn strikt persoonlijk. Een lasthebber kan bijvoorbeeld geen aanvraag tot euthanasie in uw plaats doen of een negatieve wilsverklaring opstellen.
Daarom is het belangrijk om naast een zorgvolmacht ook na te denken over uw persoonlijke en medische wensen. Een gesprek met uw huisarts of een organisatie zoals LEIF kan daarbij nuttig zijn.
Wat als iemand ondanks een medische vaststelling toch grote aankopen doet?
Dat kan tot moeilijke situaties leiden.
Een handelaar weet bijvoorbeeld niet noodzakelijk dat een arts heeft vastgesteld dat iemand wilsonbekwaam is. Wanneer een familielid een overeenkomst wil betwisten, kan daarvoor een juridische procedure nodig zijn.
Dit verschilt van een situatie waarin iemand onder bewind staat en juridisch onbekwaam is verklaard.
Merkt u dat een naaste niet langer in staat lijkt om zijn of haar financiële belangen goed te behartigen en bijvoorbeeld onbezonnen grote uitgaven doet? Dan is het belangrijk om tijdig juridisch advies in te winnen en eventueel informatie te vragen over beschermingsmaatregelen via het vredegerecht.
Waarom is tijdig nadenken belangrijk?
Een zorgvolmacht kan alleen worden opgesteld wanneer iemand nog wilsbekwaam is.
Wachten tot iemand niet meer in staat is om zijn of haar beslissingen te begrijpen, kan dus te laat zijn. Zeker wanneer er in de familie sprake is van dementie of andere aandoeningen die de beslissingsbekwaamheid geleidelijk kunnen beïnvloeden, kan het verstandig zijn om tijdig na te denken over de toekomst.
Een zorgvolmacht geeft u de mogelijkheid om zelf vooraf keuzes te maken, in plaats van die beslissingen later aan anderen of aan een rechter over te laten.
Goed voorbereid zijn geeft gemoedsrust
Een zorgvolmacht is geen document dat uitsluitend bedoeld is voor mensen die al met dementie te maken hebben. Het is vooral een instrument om vooruit te plannen.
Door tijdig na te denken over wie u vertrouwt en welke bevoegdheden u wilt geven, houdt u zelf zoveel mogelijk de controle over uw toekomst.
Een notaris kan u helpen om uw wensen correct vast te leggen en ervoor te zorgen dat de zorgvolmacht aan de wettelijke voorwaarden voldoet.
Deze informatie is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk juridisch of notarieel advies.
